DENYS CHEVALIER

Από το κείμενο του Denys Chevalier Κριτικού Τέχνης Ιδρυτή του «Salon de la Jeune Sculpture», 1968.
"ZONGOLOPOULOS, XLV Biennale Βενετίας 1993"
Πλαστικά, την ευαισθησία αυτή του γλύπτη, τη διέκρινα λοιπόν, όχι μόνο στην προσωποποίηση ορισμένων στοιχείων σε επίπεδες πλάκες, αλλά επίσης και στη διάταξή τους σε όγκους συγκροτημένους, χάρη σε μιαν οργανική μέθοδο ανάπτυξης, λογικά τόσο αναπόφευκτης, όσο για παράδειγμα και η βλάστηση φύλλων πάνω σε κλαδί. Έτσι, οι λέξεις ή το λεξιλόγιο, αν θέλετε, ακόμη και η ομιλία του Ζογγολόπουλου, είχαν επηρεαστεί από ένα συγκινησιακό παράγοντα ταυτόσημο και αποτελεσματικό.
Εντούτοις, υπήρχε κι ένα άλλο πεδίο πλαστικής έκφρασης του καλλιτέχνη, όπου διέκρινα τα ίχνη μιας ευαισθησίας, όχι συνηθισμένης. Θέλω να μιλήσω για τα κενά που μπαίνανε στο γλυπτικό του θέμα σαν σιωπές, σαν αναπνευστικές παύσεις, κάτι σαν στίξη.
Ο ρυθμός, έκτοτε, κρατά στη γλώσσα του γλύπτη, τη σημαντική θέση ενός αισθητικού, προαγωγικού παράγοντα, ενός ενεργητικού κινήτρου και πιο συγκεκριμένα, ενός συνδέσμου επιφορτισμένου να συναρμολογεί μεταξύ τους, τις διάφορες φάσεις της πλαστικής εξέλιξης. Για το λόγο αυτό, αναρωτιέμαι αν δεν θα έπρεπε να αποδοθεί σ' αυτή την τόσο ασυνήθιστη μέθοδο επεξεργασίας (παρά την εμφανή ανθρωπομορφική έννοια) το μεγαλειώδες μνημείο, αφιερωμένο στις ηρωίδες του Ζαλόγγου, που το μελέτησε μεν από το 1954, το πραγματοποίησε όμως το 1960.
Γιατί αν κάτι νεκρό, άψυχο, μπορεί να επηρεάζεται από μια ομοιογένεια συγκροτήσεως, αυτό δεν αρκεί βέβαια για να του αποδοθεί ο τίτλος του έργου τέχνης. Αυτός δίδεται μόνο στην περίπτωση ενός ζωντανού σχήματος, σ' έναν οργανισμό. Κι έτσι υπεισέρχονται στη γλυπτική του Ζογγολόπουλου, οι ρυθμικές διαβαθμίσεις για τις οποίες μιλούσα πριν λίγο. Σε μια βαθιά και ρεαλιστική ενότητα που προέρχεται από μορφολογικό υλικό, βγαλμένο από απλές μήτρες, ο γλύπτης εμφυτεύει την αμφιβολία και την πολυπλοκότητα των ευαίσθητων ρυθμών, που ζωντανεύουν το σύνολο των πλάνων του, Έτσι, με επαναλήψεις, διαδοχές ή αντιθέσεις, δίνει ζωή στην ύλη, κάνοντας να κυκλοφορεί στο εσωτερικό της το φως, σαν να 'ταν αίμα.
Πράγματι με τον αυτοέλεγχο, το πνευματικό σφρίγος και τη διαύγεια έκφρασης, μπορούμε κάλλιστα να καθορίσουμε τα θεμέλια της τέχνης του γλύπτη αυτού. Και είναι ακριβώς αυτή η στενή σχέση, ανάμεσα στο πνεύμα και στην υλοποίησή του, που κυρίως μ' εντυπωσίασε στα τελευταία έργα του Ζογγολόπουλου. Και αναφέρομαι, όχι μόνο στα μνημεία που έφτιαξε στη Θεσσαλονίκη ή αλλού, μα και στις μικρές μακέτες και τα γλυπτά του.
Σε όλα του τα έργα, παρατήρησα, εδώ και μερικά χρόνια, εκτός από ένα σαφή καθορισμό των όγκων και αντίστοιχο περιορισμό του αριθμού των βασικών οχημάτων που χρησιμοποίησε, μια δυναμική επίσης αναζήτηση στην κατανομή των κενών και των μη-κενών.

...Με την καθαρότητα και το απογύμνωμα της αρχικής ιδέας, του αρχικού υλικού του, με τη λιτότητα έκφρασης και τις αυστηρές γεωμετρικές αρθρώσεις, ο καλλιτέχνης ανήκει στην πρώτη σειρά των σύγχρονων καλλιτεχνών που πασχίζουν να δημιουργήσουν μια αποφασιστικά μοντέρνα γλυπτική, όχι με βάση μια αμεσότητα που επηρεάζεται από τις μεταλλαγές της επικαιρότητας, αλλά με βάση κάτι που έχει διάρκεια και ανήκει στο παρελθόν και στο μέλλον.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Η Τέχνη και το Περίβλημά της
Από κείμενο του Denys Chevalier Ιδρυτή του Salon de la Jeune Sculpture, 1968, ARTI 15, 1993
Η ενότης αντιμετωπίζεται σαν ο αντικειμενικός σκοπός, όχι μόνο σε ό,τι αφορά τη σύλληψη, αλλά και την εκτέλεση. Σε αυτό έγκειται, κατά τη γνώμη μου, το μεγάλο μυστικό της μνημειακής τέχνης, σε όλες τις εποχές της Ιστορίας της Τέχνης, όπως εμφανίζεται, εδώ κι εκεί, κατά καιρούς, σε ορισμένες προνομιούχες, πλαστικές ιδιοσυγκρασίες.
Πάντως η ενότης αυτή δεν θα άξιζε τίποτε και δεν θα κατέληγε σε κάτι αισθητικά σημαντικό, χωρίς τον ρυθμό και χωρίς τις διαβαθμίσεις που του δίνουν ζωντάνια. Γιατί, αν κάτι νεκρό, άψυχο μπορεί να επηρεάζεται από μια ομοιογένεια συγκροτήσεως, αυτό δεν αρκεί βέβαια για να του αποδοθεί ο τίτλος του έργου τέχνης. Αυτός δίδεται μόνο σ’ έναν οργανισμό. Κι έτσι υπεισέρχονται στη γλυπτική του Ζογγολόπουλου, οι ρυθμικές διαβαθμίσεις. Σε μια βαθιά και ρεαλιστική ενότητα που προέρχεται από μορφολογικό υλικό βγαλμένο από απλές μήτρες, ο γλύπτης εμφυτεύει την αμφιβολία και την πολυπλοκότητα των ευαίσθητων ρυθμών, που ζωντανεύουν το σύνολο των πλάνων του. Έτσι, με επαναλήψεις, διαδοχές ή αντιθέσεις, δίνει ζωή στην ύλη, κάνοντας να κυκλοφορεί στο εσωτερικό της το φως, σα να’ ταν αίμα.
Κι έπειτα, όλα γίνονται ζήτημα σχέσεων, μεταξύ στοιχείων ή αναλογιών, μέσα στο καλύτερο, δυνατόν, κλασικό πνεύμα (παραδοσιακό και επαναστατικό συγχρόνως). Είναι κάμποσος καιρός που σκεφτόμουν τον όρο «κλασικό», παρεξηγημένο συχνά και χαίρομαι που παρουσιάστηκε επιτέλους η ευκαιρία να τον χρησιμοποιήσω για τον Ζογγολόπουλο.
Πράγματι με τον αυτοέλεγχο, το πνευματικό σφρίγος και τη διαύγεια έκφρασης, μπορούμε κάλλιστα να καθορίσουμε τα θεμέλια της τέχνης του γλύπτη αυτού. Αντίθετα με τον αντιπαθητικό εξπρεσιονισμό, κοινό επιδειξιακό αράδιασμα αισθημάτων, που χειροτερεύει περισσότερο με την προσέγγιση της φόρμας, ο κλασικισμός με τον συνεχή έλεγχο που ασκούν πάνω τους και μεταξύ τους ο καλλιτέχνης και το έργο του, οδηγεί στην ανώτερη βαθμίδα συμβίωσης την υπόσταση της τέχνης και το περίβλημά της. Στενά καθορισμένη από τη συμβίωση αυτή, ενώνεται όχι μόνο με όλες τις παραλλαγές του φωτός και υπακούει στις απαιτήσεις του χώρου, αλλά επιπλέον ερμηνεύει πιστά, χωρίς ν’ αλλοιώνει ή να αποδυναμώνει, την αρχική συγκίνηση.