Τα ΝΕΑ, ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΗΜΕΡΤΖΗ, 26.01.2000

Ο ΓΛΥΠΤΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΟΓΓΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ «ΑΙΘΡΙΟΝ» ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΤΡΟ

Έφερε φως στον υπόγειο
Ένα υπόγειο έργο τέχνης μεγάλης πνοής που «ακούει» στον παιχνιδιάρικο τίτλο «Αίθριον» και φέρει την «αιθρία» στα υπόγεια του σταθμού του Συντάγματος, αληθινό απόκτημα για την Αθήνα, δημιούργησε ο γλύπτης Γιώργος Ζογγολόπουλος για το Μετρό. Σε λίγες ημέρες το έργο του Ζογγολόπουλου θα είναι κοινό κτήμα.

Υπάρχουν παραμύθια που λένε πως κάποιος έκλεψε τον ήλιο ή το φεγγάρι και το έκλεισε σ' ένα πηγάδι. Ο γλύπτης Γιώργος Ζογγολόπουλος, με το έργο του «Αίθριον» που κατασκεύασε στον σταθμό του Μετρό, κατάφερε να φέρει τα πάνω κάτω και να κλείσει το φυσικό φως στο υπόγειο του σταθμού.
Τον περασμένο Μάιο έδειξαν στον 97χρονο ήδη Γιώργο Ζογγολόπουλο τον αδιαμόρφωτο ακόμα σταθμό του Συντάγματος, μήπως ήθελε να προτείνει κάποιο έργο. Κι εκείνος, αντί να στραφεί στη μεγάλης προβολής αίθουσα του κεντρικού σταθμού, πρόσεξε μια...τρύπα. Την τρύπα εισόδου του Μετροπόντικα, ένα τεράστιο πηγάδι που επρόκειτο να μπαζωθεί ξανά, έναν χώρο εντελώς αδιαμόρφωτο, που «έπεφτε» πάνω από τον κόμβο που οδηγεί στη Γραμμή προς Μοναστηράκι. «Θα το σκεφτώ», είπε κι αποχώρησε. Σε μία εβδομάδα είχε καταθέσει επτά μακέτες και τρεις λύσεις.
«Γενικά με ενδιέφερε να αξιοποιηθεί η τρύπα, να μην απονεκρωθεί. Νομίζω ότι ήταν ένα εργαλείο του Μετρό», λέει στα «ΝΕΑ» ο καλλιτέχνης.

Η τρύπα ήταν ένας σωλήνας, με διάμετρο 8.80 μ. και ύψος 18 μ., κάτω από τον οποίο περνά ένας διάδρομος, ώστε το συνολικό ύψος του να φθάνει τα 22 μ.
Σχέδια μακέτας, ντοσιέ, παραλλαγές επί παραλλαγών. Ο καλλιτέχνης πέρασε από ένα δημιουργικό ντελίριο.
Ο Ζογγολόπουλος άφησε την τρύπα όπως ήταν. Απλώς την έντυσε με ένα «καθρέφτη» από ανοξείδωτο μέταλλο, που παρακολουθεί τις ανωμαλίες του εδάφους. Αυτό ήταν. Το πηγάδι, η τρύπα, απέκτησαν μια υφή και το χρώμα των τρεχούμενων νερών, όπου αντικαθρεφτίζεται το φως της μέρας και της νύχτας. Μέσα σε αυτό το «κανόνι» κρέμασε σκάλες και χρωματιστές ομπρέλες, που κινούνται απαλά από ένα ελαφρύ ρεύμα.

Ο αντικαθρεφτισμός των καθαυτών αντικειμένων δημιουργεί ένα σχήμα, «μια φανταστική εικόνα, δηλαδή ζωγραφική», καταλήγει ο Γιώργος Ζογγολόπουλος.
Από πάνω σχεδίασε ένα στέγαστρο, «ανάλαφρο, όχι βαρύ, να μη μιμείται την παλιά αρχιτεκτονική των τοίχων, και κάτω στο δάπεδο πλέον του σταθμού ένας άλλος καθρέφτης από μέταλλο αντικαθρεφτίζει όλη την τρύπα, με το φυσικό φως, έτσι ώστε να μην αναγκάζεσαι να σηκώσεις ψηλά το κεφάλι σου».
«Θα ήταν κουραστικό για έναν μεγάλο άνθρωπο», συμπληρώνει.
«Φαντάστηκα ότι για έναν άνθρωπο, το να βρίσκεται στα υπόγεια, κάτω από την τρύπα είναι καταθλιπτικό. Οι σκάλες προς τον ουρανό δείχνουν την επιθυμία να ανέβεις επάνω. Δεν είναι όμως συνεχόμενες, είναι σπασμένες», εξηγεί.

Τι ρόλο παίζουν οι διάτρητες ομπρέλες, που είναι σαν να μας λένε «μη φοβάστε να βραχείτε»;
«Έχουν τα βασικά χρώματα της ζωγραφικής και θυμίζουν τις κεραίες και τις αντένες με τις οποίες επικοινωνούμε με όλον τον κόσμο».
«Οι μορφές του», σημείωνε παλαιότερα για τον Ζογγολόπουλο η κριτικός τέχνης Έφη Ανδρεάδη «συνοψίζονται σε έργα κάθετα, που υψώνονται σχεδόν χωρίς βάρος, και που, ενώ προϋποθέτουν τη βαθιά γνώση του δομικού σκελετού, κατορθώνουν να διατηρήσουν έναν χαρακτήρα ανάλαφρου αυτοσχεδιασμού».
Και αυτό το μυστήριο της δροσιάς και δημιουργικότητας του έργου είναι εκστατικό και σε στιγμές έκστασης κανείς δεν μιλάει. Η σύνθεση δεν είναι μόνο η σύνθεση των στοιχείων, αλλά και η σύνθεση των τεχνών.

Περνώντας κάτω από το «Αίθριον» του Ζογγολόπουλου για το Μετρό του Συντάγματος, κανείς δεν αισθάνεται κλειστοφοβία, σαν να βρίσκεται, όπως πράγματι συμβαίνει, στο βάθος της γης. Αισθάνεται ανάταση, μια δύναμη που τον τραβά προς τα πάνω, όπως κάτω από τον θόλο της εκκλησίας.
Στα έργα των τελευταίων χρόνων, με υλικό το λεπτό ατσάλι, σε ελάχιστες διατομές, δουλεύει με το φως αναζητώντας την ενότητα. «Υπηρετώντας την πλαστική σαν χειρουργός τοποθέτησε πάνω στο δέρμα της γης ελιξήρια νεότητας», γράφει γι' αυτόν ο Χρήστος Παπούλιας. Ίσως αυτό να είναι το μυστικό της μακροβιότητάς του και εκείνης της αδάμαστης νεανικής πνοής που τον περιβάλλει...

Ένας λόγος ίσως να είναι η χαρά για την όψιμη αγάπη και την αναγνώριση με την οποία περιβάλλεται τώρα. Αν θυμάστε, έργο του Ζογγολόπουλου, το οποίο δεν ολοκληρώθηκε ποτέ και καταστράφηκε τελικά, ήταν το σιντριβάνι της Ομόνοιας ενώ παλαιότερα ο Ζογγολόπουλος έχτιζε σπίτια.